Sobre el Día das Letras Gallegas.

Nel país vecín vein de celebrar, vai dous días, el Día das Lletras Gallegas. Úa reivindicación que deste llado del Eo non parece ter ningúa trescendencia (como non parece tello deste llado de Frexulfe el Día das Lletras Asturianas, e é que al final el discurso dominante cómenos), núa clara desconexión entre os falantes e escribintes de gallego en ambos países (dalgún podería reseñar que tamén hai úa evidente desconexión a os dous llados del Miño, e esa é úa realidade que non imos negar aquí).

Nel país vecín vein de celebrar un día que é reseñable por dúas razois. Por un llado porque é el día institucional para celebrar a escritura nesta llingua e a reivindicación de normalidade para esta llingua nel Reino de España (a niveles prácticos a reivindicación de normalidade queda namais en Galicia). Por outro llado porque a institución que supostamente lidera esta celebración, a Real Academia Galega, e a sociedade civil gallega déronse ás costas (ou mellor dito, a RAG deulle as costas á sociedade civil gallega) e dende a institución decidiron dedicar el Día das Lletras Gallegas a un franquista que, ademais de delatar a varios galleguistas durante a dictadura, traballou para manter el gallego como llingua subsidiaria de castellán. Mal coñazo, non sei en que estarían pensando na RAG.

A cousa é que, ante esta perspectiva, a sociedade civil gallega decidiu convocar el sou propio Día das Lletras, dedicándollo á literatura tradicional. E é que a final, en colquera llingua, os escritores son mui importantes para colquera proceso de normalización, e, por suposto, para a creación literaria, pero ben de veces esqueicemos el valor que ten a literatura tradicional, el valor de transmisión da llingua que tuvo e ten a literatura tradicional, esos contadores e esas contadoras de historias, chistes, romances, canciois... que anónimamente foron mantendo vivas as llinguas as culturas, as identidades... Sen los que os escritores non serían naide e nada poderían fer.

Al final hai que mirar el llado bon hasta ás cousas máis malas, e é que ante úa Academia gallega que quer conmemorar a un franquista, hai úa sociedade civil que quixo máis conmemorar a literatura tradicional. Dende Asturias hai que lamentar que, hasta agora, non fóramos a pensar en fernos eco, anque fora mínimamente, dun día que conmemora as lletras nesta llingua que é, tamén, nosa. E é que non é el primeiro ano que se llegan a ouguir insinuaciois da necesidade de participar de dalgún xeito desta celebración dende Asturias, pero como tantas outras cousas queda sempre augua de ovos.

Hai quen pensa que dende el Eo-Navia temos que escoller se queremos participar del Día das Lletras Asturianas ou del Día das Lletras Gallegas, llegando a xurdir úa extraña pergunta, qué son as lletras gallegas ou as lletras asturianas? Non vai tanto na Pola Siero houbera úa mesa redonda sobre lliteratura asturiana/lliteratura de Asturias, con autores en llingua asturiana, gallega e castellana. E a pergunta era esa, qué é a literatura asturiana? Non parecía que tuvera mui claro se a literatura escrita por asturianos en llingua castellana era ou non literatura asturiana, anque naide parecía dudar que a etiqueta lle quedara ben a os escritores en gallego-asturiano. Pola mía parte, téñolo mui claro, se a literatura asturiana é la que se fai en Asturias, un autor en castellano ou en wolof que fai literatura en Asturias, fai literatura asturiana. Se a literatura asturiana é la que se fai en llingua asturiana, un autor que escribe en gallego en Asturias non fai literatura asturiana, pero si la fai un autor que, en Lleón, por caso, escriba en llingua asturiana.

Máis alló da definición de literatura asturiana, literatura gallega, lletras asturianas, lletras gallegas, cabe destacar que el Día das Lletras (xa as gallegas, xa as asturianas) é un día de conmemoración lingüística, pero tamén é un día de reivindicación política. Nel caso asturiano é, sempieternamente, el día da reivindicación da oficialidade. E en ese sentido é máis que evidente que os asturianos de llingua gallega temos a nosa reivindicación en Uviéu (non parece ter moito sentido manifestarnos pola oficialidade da nosa llingua en Santiago, nin pola escolarización, nin pola normalización social que ten que xestionar el Goberno asturiano e lexislar a Xunta Xeneral), polo que a presencia da xente del Eo-Navia en Uviéu el Día das Lletras Asturianas parece máis que razonable. Por outra banda, dende el entendemento de que as comunidades lingüísticas que forman parte de distintas comunidades políticas non tein que tar aislladas entre si (úa recomendación que, por certo, xa fixera a UNESCO vai ben de anos), non parece nada extraño que a xente del Eo-Navia pudéramos tar en Santiago el Día das Lletras Gallegas, ou que se pudera fer dalgún acto en Asturias, particularmente nel Eo-Navia, este día (como se fai tamén nel caso das Lletras Asturianas). De feito, a naide parece sorprenderlle que todos os anos se desplace xente del País Lleonés a Uviéu a participar del Día das Lletras Asturianas, e todos parecemos entender que non se debe namáis a úa cuestión de solidaridade. Esto é, non é lo mesmo que haxa bandeiras de Castella ou de Canarias en Uviéu el Día das Lletras Asturianas (que las houbo este ano) que que haxa bandeiras de Lleón, onde comparten llingua (as dúas llinguas, en realidade) con Asturias.

Como sempre, neste blog preténdese fer análisis en clave asturiana e en clave eonaviega (se me permitides el xentilicio, que tampouco é que acuñara eu), e en esa clave miramos para el día das nosas lletras nel país vecín. Quiciabes pouco a pouco tendamos máis pontes que, como a Ponte dos Santos, salten el Eo e comuniquen estos dous países nun traballo conxunto pola dignificación lingüística. Como todo, se non é, haberá que fello.

Debullando perlas.

A todos os nenos e a todas as nenas que vein a os almorzos e al apoio escolar.
A todos os nenos e a todas as nenas que non vein.
Al meu sobrín. 

Se de todas as perlas 
que el mar esconde
puidera coller sólo úa,
collería todas as perlas
que esconden os vosos pequenos
                                               xigantes
sonrisos.

Collería todas as perlas
que brillan infinitas
nos vosos ollos de sorpresas
                                        de perguntas.
Todas as perlas collería
por fer con ellas úa coroa
para vos coroar.

Úa coroa que fose helmo
para que ellos,
los dos brazos al aire,
los das fames sangrantes,
los das mortes galopantes
non vos puideran nin alcanzar
nin poer a mala coroa
de espinas,
de sacrificios infames,
de sacrificios e fames,
de noxentos latrocinios
que rouban el toucín de célo
das vosas barrigas de ánxeles.

Se de todo el ouro que a terra enterra
puidera un granín guardar,
arrancaríalle á terra todo el ferro
para fer miles de millois de espadas
para cortar as inmundas gorxas
que engullen futuros
e enchen de fame os ollos.

Os ollos vosos
de sorpresas 
                de perguntas
                                 de sonrisos.

Os ollos que alimentan el meu soño.
Os ollos que arroupan el meu sono.
Os ollos que acougan a conciencia del home
demasiado conscente para ser vil,
demasado covarde para ser home.     

Proceso constituínte, motivos para el optimismo.

Nestos tempos que está tan de moda falar de procesos constituíntes cabe chamar el atención sobre a necesidade de definir que ou quen se constitui. Baxo a expresión un tanto pomposa moi ben de veces el que queda al descuberto é a demanda de reformar a Consitución española. Evidentemente que un Estado constitucional reforme a súa constitución non supón un proceso constituínte, senón úa reforma constitucional (polo demais en el Reino de España xa se abordaron varias reformas constuticionales, de maior ou menor calado, e está claro que úa reforma constitucional podería ser de fondo, é dicir, que podería abordar cuestiois fundamentales del ordenamento político del Estado). Pola contra, un proceso constituínte supón dotarse de Constitución ou constituírse (como Estado, por caso). A diferencia é que nel primeiro caso habería úas Cortes Xenerales que tomarían un texto base (a Constitución española) e reformarían máis ou menos (despóis esta reforma podería ser refrendada). Pola contra, un proceso constituínte impricaría a disolución das Cortes Xenerales, a creación de úas Cortes Constitucionales e a redacción (de cero) de úa Constitución nova.

Aclarada esta idea, que é e que significa un proceso constituínte para Asturias en clave soberanista? Por un llado poderíamos pensar nun proceso de independencia, onde Asturias se constituiría como Estado independente (dotándose, de cero, da súa propia Constitución e das instituciois al uso del colquera Estado independente). Resulta evidente que nel marco político asturiano non está a independencia del noso país, polo que condo dende el soberanismo falamos de un proceso constituínte, obviamente, nun estaríamos refiríndonos a eso. Un proceso constituínte asturiano non pode entenderse como úa maior asunción de competencias por parte del Principado (estaríamos falando entós de úa reforma estatutaria, que é importante e se fai urxente, pero que non é un proceso constituínte). Un proceso constituínte, en clave soberanista, non pode entenderse como un “seguir a onda” del proceso constituínte estatal, ainda sen definir. Un proceso constituínte asturiano en clave soberanista (e atrévome a dicir que en clave asturiana) vería a ser un proceso político, social, económico... e en definitiva, humano, pol que Asturias constitúise como axente político. Nun marco nel que as Autonomías poden ter máis ou menos competencias administrativas, pero nel que el suxeto político suposto é España (esta lóxica rómpese noutras Comunidades, pero non é el caso da nosa), Asturias vería a ser únicamente «un pedazo de España», sen maior personalidade propia que la que podan dar os cuatro tópicos que se nos poden vir a todos á cabeza. Pero sabemos que humananmente Asturias é moito máis que eso. Sabemos que hai úa identidade, úa realidade lingüística, cultural, idiosincrática, histórica... que fai de Asturias un territorio con personalidade propia. Un proceso constituínte asturiano sería, entós, llevar esta identidade propia al discurso político, á nosa propia construcción política. Constituirnos políticamente é, en definitiva, poer Asturias nel centro del mapa político e da nosa axenda. E malamente é esto daqué que se poda fer dende arriba. Os Concellos, as Parroquias, os llugares, os barrios... son imprescindibles para entender a construcción de úa Asturias realmente soberana, de un proceso constituínte da xente e para a xente, ou lo que é lo mesmo, para construir el poder popular que é imprescindible para que, de verdade, as cousas señan dende abaxo.

Un proceso constituínte, el noso, que ainda está por definir, por moitas razois (si, foron moitas as cousas que non se fixeron), pero que non está llonxe de definirse. Non está llonxe de definirse porque, de primeiras, hai úa voluntade moi clara de fello. As persoas que dende vai tantos anos llevan traballando en Asturias por un proxecto (cada quen el sou) de país tein a voluntade clara de traballar xuntos, de tender pontes, de construir un discurso colectivo... En definitiva, de fer país. Un proceso constituínte que ten moi boa traza por dúas razois; a primeira é que hai úa honestidade incuestionable, a xente que traballa por fer país ta disposta a dicir as cousas á cara, a discrepar dende a camaradería e a discutir, sen présas, sen acritude. A segunda é que hai un interés real de fer país e úa responsabilidade histórica enorme. Hai moita xente, coa que teño el honor de compartir espacios, que llevou alantre úa evolución política monumental porque comprendeu (e eso non é nada fácil) que colquera tipo de diferencia non podía quitarnos de fer país, e que non se pode fer país escruíndo a naide, nin autoescruíndose.

Un proceso constituínte, el noso, nel que teremos que poer sobre a mesa muitas cousas. Nel que haberá que falar de territorio, de cómo queremos ordenar ese territorio, de llinguas (das propias de estas terras, das que nos trouxeron de fóra, da que vein colos asturianos que vein de outras terras...), de feminismo (tamén para paisanos), de xénero, orientación sexual, de traballo, de ecoloxía, de símbolos, das relaciois con outros países, de economía, de xente nova, de xente vella, de adicciois, de deporte... de tantas e tantas cousas que convén non atropellarnos antias de tempo. Un proceso constituínte nel que, en definitiva, séñamos nosoutros mesmos os que póñamos enriba da mesa qué queremos.

Os Bloques Soberanistas son un bon exemplo del traballo en comuña del que falo. As llinias discursivas que ben de veces nos presentan organizaciois políticas como Conceyu Abiertu o Darréu, el aparición de un espacio como La Llegra, el bon rollo que vein tendo distintos centros sociales, a maior aceptación e naturalización de discursos netamente soberanistas en espacios que non formaban parte del chamado asturianismo político (quiciabes ese fora un gran error, el non entender a cantidade de espacios soberanistas que había fóra del asturianismo oficial) e, en definitiva, a constatación de úa serie de espacios políticos para el soberanismo de esquerdas e de úa serie de circunstancias que poden favorecer que estos espacios grilen poden fernos séremonos realmente optimistas.

Non se trata del optimismo fato del que asegura que todo vai ir ve porque todo ten que ir ben, pol mero desexo de que todo vaia ben. Trátase del optimismo pousado que pode ser constatado día a día.

Nese sentido, creo que hai moitas razois para séremonos prudentemente optimistas, para esfoutarse na xeira de abrir un proceso constituínte tanto para Asturias como para el movemento soberanista asturiano. Un proceso constituínte nel que se constitúa un movemento soberanista con un criterio e úas llinias de actuación unificados e, em definitiva, un proceso constituínte onde emprecipiemos a darnos voz a nosoutros mesmos e darlle voz a Asturias.

Úa nova caída del caballo camín de Damasco.

Este post ten que entenderse como úa secuela (por chamallo asina) del post que publiquei el 14 de novembre del 2014 titulado “Gallego”. Vou fer moitas referencias tanto a ese post como aos comentarios que saliron a reiz dél, tanto nel propio blogue como nas redes sociales ou en persoa.

Repítome. Repítome máis que el allo. Nel Eo-Navia falamos gallego (gallego-portugués, portugués... pero por que non chamallo gallego?). Xa, xa, ben sei que xa lo dixen mais dúa vez. Tamén sei que nin soi orixinal, nin soi el primeiro, nin hei ser el último, nin tampouco el meu criterio persoal é que seña relevante en ningún sentido (case podo dicir que afortunadamente). Insisto, non ten ningún sentido traballar por disgregar a nosa llingua en Asturias del resto del dominio llingüístico, e non quita falar, defender e promocionar as variedades del gallego-portugués (en Cuaña ou en Minas Gerais) con defender úa unidade llingüística, del mesmo xeito que pasa col castellano e que entendo que habría de pasar col asturiano; asina, non parece ter moito sentido que en Asturias e en Miranda del Douro se usen dúas normativas distintas, e é sabido que, na medida do realista, houbo e hai intentos para acercar gráficamente as variedades mirandesas, as lleonesas e as asturianas del asturiano (asturiano-lleonés, astur-lleonés, lleonés... por que non chamallo asturiano?), sen que eso quira dicir en ningún momento que naide pretenda que se poñan a falar en Miranda como en Uviéu. Del mesmo xeito que os arxentinos pronuncian (como ben de españoles) haser por máis que escriban hacer, ou non reproduzan al escribir a súa peculiar (peculiar para os castellano-falantes de España) maneira de pronunciar el Y.

Pero todo esto xa lo dixen, asina que non vou repetirme máis. Non é esto el que vía dicir aquí, que xa lo dixen en outra ocasión. Agora vía a falar doutra cousa.

Pasa que ás veces un dá un paso e el paso queda en nada. Ás veces un bota as campás al volo e non soan. Pois eso me pasou a min. É necesario reconocer os fracasos para seguir caminando. Pretendía eu abrir un debate sobre a norma a usar nel Eo-Navia. Pretendía (pretendo) sobre todo, abrir un debate sobre as posturas a tomar. Porriba da norma, que anque ben sei que moitos non lo cren, que muitos pensan que estou un tanto “obsesionado” col tema da norma (quiciabes haxa daqué deso, a saber), creo que lo que é importante é superar a formulación da defensa, protección e recuperación da llingua. Si, recuperación, porque a llingua hai que recuperalla, a situación na que vivimos xa hai moito que non é la dúa cimpre diglosia que nos fai ver a llingua nun estado menor que a castellana. A situación da llingua xa é de perda real entre a xente máis nova (a pouca xente nova que queda nel Eo-Navia). E creo que eso non se pode fer (xa lo dixen nel outro post) dende úa norma que ten como obxectivo disgregar as nosas variedades del resto del dominio por cuestiois de identidade política (nel meu último post creo que enarborei el asturina lo suficiente como para que naide vaia agora a cuestionar cual é a mía identidade política). Pero os debates namais poden formularse nas sociedades se as sociedades queren debatir. E lo mesmo pode dicirse dos colectivos sociales. Malamente podemos abrir el debate dentro del movemento de reivindicación llingüística del Eo-Navia se el movemento de reivindicación llingüística del Eo-Navia se cerra a abrir un debate. Moito máis malo ta de abrir se el movemento de reivindicación llingüística cae nun letargo, pero eso xa é outro tema para outro día. Eso é asina. En ese sentido un ten que reconocer condo fracasa nun proxecto, e eu fracasei. Quixen ver á xente que defende a llingua propia del Eo-Navia debatindo, con calma, sen nedesidade de aspaventos, sobre el mellor modelo llingüístico e propoñéndose un cambeo de paradigma. Non pasou. Quixen dar el primeiro paso formulándolo e escribindo con úa grafía que, contrariamente al que se dixo en máis dúa ocasión, non era úa proposta normativa (como xa dixen nel outro post, non ten xeito ningún fer propostas unipersoales). Pensaba que tía razois para crer que había un peteirín de xente con un discurso aparecido, se non igual, al meu, pero sen dúbida estaba equivocado. Hai que asumir os errores e entender que a vida segue e que as discrepancias que poidan darse non son outro que úa fonte de enrriquecemento entre as persoas discrepantes.

A cuestión é que non por quedar núa clara minoría un ten por que renunciar al que pensa e al que defende, xa que, entre outras cousas, as maiorías fórzanse dende el traballo e dende el argumentación. Al final, sería un craso error pretender silenciar ás minorías disidentes, pero peor sería el error de autosilenciarse por saberse minoría disidente. Digamos que a peor censura é la que se aplica un mesmo. De silenciarnos por ser minoría este blog estaría escrito en castellán, ou nin sequera existiría.

Este post ten como obxecto espricarme. Porque entendo que despois de tanto tempo (este blog naceu nel 2009) escribindo dun xeito, cambiar de grafia pode fer que el que se acerque alo que escribo se sorprenda e quira saber a que se debe. Sobre todo porque é xa a segunda vez en pouco tempo (a primeira foi vai seis meses) que cambio a forma de escribir, pasando de utilizar as Normas ortográficas del gallego-asturiano del Academia de la Llingua Asturiana a usar ese modelo meu de escritura (que como dixen non pretendeu ser nunca úa proposta normativa) al que estou escribindo agora, que para el que las conoza, xa caería en conta de que son as Normas ortográficas e morfolóxicas del galego de Asturias que a Mesa pola Defensa del Galego de Asturias editou en 1990, e que foi a primeira proposta normativa que se formlou nel Eo-Navia (nel 1993 vería a proposta del Principado, que se reformularía nel 2007 nas normas del ALLA).

Pero, por que a norma da MDGA? El carro delantre dos bois.

Creo que entre este post e el que escribin en novembre enténdese moi ben por que decido deixar de usar úa norma determinada (máis allá de que se comparta a decisión, que evidentemente é outro tema). Pero queda nel tinteiro el tema de por que usar a norma da MDGA. Non quedáramos en que apostamos por úa reitegración con todo el dominio gallego-portugués? Non era a Lusofonía el noso marco de referencia llingüística? Si. El marco de referencia que reivindico é a Lusofonía. Teño que reconocer que hai úa cousa que sempre lles botei en cara a os reintegracionistas (con todos os matices que quéramos poer), e é que ás veces parecen vivir de costas á sociedade que queren normalizar. Úa sociedade (esto vale tanto para a gallega como para a asturiana, moito máis evidentemente para a asturiana) que se desenvolve baxo el teito del castellán. El castellán domina os principales ámbitos da vida e a xente del Eo-Navia, igual que a xente del resto de Asturias ou a xente de Galicia, temos el castellán como única llingua de referencia e nesta llingua é na que estamos alfabetizados. Naide pode pretender poer el carro delantre dos bois e pretender escribir en gallego reintegrado ou en português padrão da noite á mañá e non ter un estrañamento e un rechazo por parte dúa sociedade que únicamente conoce a referencia escrita del castellán.

Esfoyar e esfollar.

«Na zona de palatalización de L- y -LL- llatinos é evidente qu'esto nun é un fenómento de yeísmo: un bon falante pronuncia coyello, allargarye, cebolla, coye, estremando ben os dous sonidos» dicen as Normas ortográficas del gallego-asturiano en resposta (moi claramente) al texto da MDGA que diz «con todo, convén utilizarmos el dígrafo ll e non adminirmos el "yeísmo" na escrita».

Se en novembre non empecei a usar as Normas ortográficas e morfolóxicas del galego de Asturias foi precisamente porque hai dalgúa cousa como esta. Nin soi filólogo nin vou fer de filólogo, pero é evidente que, anque hai úa zona con un yeísmo de vello (esa zona onde ta Cuaña ou Navia, onde se diz de vai tempo yobo, yeite... ou iobo, ieite... según quíramos grafiallo), na maior parte del Eo-Navia el que temos non é úa confusión de dous fonemas nun, sinón a pronunciación clara e diferenciada dos dous fonemas. El xa clásico esfoyar (quitar a foya) e esfollar (quitar a pelella), que el bon falante (non como este que escribe) diferencia de primeiras. Efectivamente, de apostar por non reproducir esa diferenciación na escritura sería moito mellor dicir daqué asina como (e é un supoer): «Os grupos latinos LJ, K'L, G'L que nel resto del gallego resultaron nel fonema /ʎ/ nel galego de Asturias resultou nel fonema /ʝ/, que non diferenciaremos gráficamente por ser minoritario nel conxunto del dominio», marcando nel alfabeto que el dígrafo ll reproduz el fonema /ʎ/ e el fonema /ʝ/ (del mesmo xeito que nas normas de ALLA márcase que a lletra y reproduz indistintamente os fonemas /ʝ/ e /i/).

Como dixen, non vou fer el traballo de filólogo, que non lo soi. Tampouco é que acabe de caer dúa parra e sei perfectamente que na fala dos bus falantes hai úa diferenciación dos dous sonidos, outra cousa é se esa diferenciación é necesaria manifestalla na escritura ou non. Outras diferenciaciois de sonidos se dan na fala e non se reproducen na escritura, sen que naide sinta traizoada a súa fala (pero claro, tampouco pretendo dicir que todos os casos señan el mesmo caso), asina naide se sorprende porque escribamos igual a [β] de Cuba que a [b] de barco, e, insisto, non estou dicindo que os dous casos señan comparables.

En colquera caso, de abrirse un debate sobre el modelo normativo a usar, poderíamos formular (eu prantiaríalo) como temos que escribir este fonema (que parece ser, en realidade) el gran problema pra poder aceptar esta norma. Creo que aceptar úa norma que nega a filiación llingüística del gallego-asturiano únicamente porque a norma que parte da filiación llingüística del gallego-asturiano ten cabos soltos é un error. El gran problema penso que foi non formar parte, en ningún momento, del proceso de normativización del gallego. Un proceso que se formulou para úa realidade política, Galicia, e del que, en consecuencia, quedamos excluídas as demais realidades políticas (Asturias, El Bierzo, Zamora e Extremadura). Ese foi, probablemente, un error para el conxunto da llingua, como un error foi virar as costas á realidade lusófona. Pero xa non podemos volver atrás, el que si podemos é avanzar nese camín que non fixemos.

Realidade?

«Realidade?», paréceme tar sintindo a máis dun dos que botades el tempo en llerme. «El meu volo nunca dixo realidade». Efectivamente, nun se me escapa que eu digo realidá, e non realidade. Antes de que me tiredes pola Bobia para abaxo imos calmarnos. Xa tou vendo a máis dun dicirme, «meca, entós, agora que escribes realidade, sigues dicindo realidá?» (xa vexo a máis de un poendo acento portugués para dicirmo). En realidade en Galicia, na maioría de Galicia, alo menos, tamén dicen realidá, anque grafíen realidade.

«Quando no séc. XIX há um processo de recuperaçom escrita da nossa língua, escreve-se o “normal”, com a ortografia do castelhano, a única em que foram alfabetizados(as) os escreventes. No galeguismo que viria a seguir há sempre umha visom do português como referente de integraçom e do castelhano como referente de oposiçom. É por isso que começam a usar-se palavras “raras” como galego, Galiza, estrada, liberdade, dúvida, Deus ou rua. Estas palavras foram substituídas por palavras castelhanas que eram as “normais” entre os nossos coetáneos(as).»

    AGAL, “Por que escrevedes tam raro?”

A mesma AGAL reproduz tamén, sobre a palabra liberdade esta anécdota:

Em 1904 tivo lugar um dos mais destacados atos de reafirmaçom regionalista por meio de um monumento aos mártires de Carral, os falidos revolucionários de 1846. O facto de erguer um monumento exigia o beneplácito das autoridades. Contra o que poda parecer, o desencontro com as autoridades nom surgiu polo motivo da homenagem. O ditame da “Academia de S. Fernando”, a instituiçom encarregada da autorizaçom expressou assim o seu mal-estar:

“la inscrición, de no redactarse en castellano, [que] se haga en el dialecto provincial más correcto sin mezcla de portugués”( ).

Que é o que aparecia na inscriçom para molestar a Academia?:

“Aos mártires da libertade” (sic).

Eso non quita para que, evidentemente, vaia seguir pronunciando realidá ou llibertá. Mesmo en principio entendo que pode ter utilidá escribillo asina na poesía, onde é común axustar as normas a realidades concretas (en Portugal apostrofan cousas que na prosa non apostrofarían, en castellano se marcan silabaciois distintas á normativa para que cuadre a métrica... e non pasa nada).

Insisto, el aposta por úa norma ou outra é úa aposta política, e ten que ver con posturas políticas distintas. Non vou insistir máis en que posturas son esas nin en cual é a mía, porque xa máis non lo podo dicir, el que non entendera el que formulo xa non lo vai entender (outra cousa é que el que lo entenda tea ou non de acordo coa mía postura, evidentemente cadaquén é ben llibre de posicionarse onde quira).

Conclusión.

Nel Eo-Navia formuláronse dúas posturas normativas. Fundamentalmente podemos dicir que houbo úa postura que partía de que nel Eo-Navia se fala gallego, que xenerou en 1990 as Normas ortográficas e morfolóxicas del galego de Asturias, e outra postura que partía de que el que se fala nel Eo-Navia non é gallego, senón un conxunto de falas de transición entre el gallego e el asturiano, que deu en 1993 na Proposta de Normas ortográficas y morfolóxicas del ga(l)lego-asuriano, que nel 2007 se reeditarían xa como as Normas ortográficas del gallego-asturiano. Poderemos atopar moitos peros ás tres propostas (que en realidade son dúas). Poderemos, tamén, atopar moitas virtudes a estas propostas. As dúas son propostas para esta llingua e para sociedade del Eo-Navia e para a sociedade del conxunto de Asturias. Pero a escolla entre úa ou outra é, máis que nada, úa cuestión política.

Non, non vou esqueicer que a postura que reivindicaba a galleguidade llingüística del Eo-Navia ben de veces foi da mao da postura que reivindicaba a nosa galleguidade territorial, non poucas veces baxo discursos etnicistas e esencialistas que asustarían a colquera. Tampouco imos obviar que el discurso que defendeu el asturianía territorial, cultural e política del Eo-Navia foi da mao, tantas veces, da reivindicación da asturianidade da llingua del Eo-Navia, con discursos tan etnicistas e esencialistas como os dos gallegos.

Afortunadamente creo que hai razois para crer que tamos superando esa fase. Afortunadamente creo que hai razois para crer que aos dous llados del Eo imos aceptando que el Eo-Navia é Asturias. Que forma parte clara del país asturiano. Que forma parte clara dende a llingua gallega. En definitiva, que a unidade llingüística del Eo-Navia verque para un llado e a política e identitaria hacia el outro, sen que esto seña maior problema.

Por favor...

Esta é a postura que estou defendendo... cadaquén pode opinar el que quira, pode tomar a postura que quira. Evidentemente, sólo faltaba que me fora a enfadar porque daquén non comparta el meu análise ou a mía praxe. Non, eso sería absurdo. Pero con todo e con esto, vou pedirvos un favor... Por favor, a mía postura é esta, estou aberto a discutilla e debatilla condo seña, con quen seña... Sería ridículo que demande dende aquí que se abra un debate na sociedade asturiana e nel movemento de reivindicación llingüística del Eo-Navia e non quixera discutir... Pero eso é úa cousa e outra cousa é que quira discutir a cada momento, ou que a cada momento vaia a repetir el que xa dixen... Por favor, non me perguntedes el que xa espuxen (porque vou dicir exactamente el mesmo, e eso é úa pérdida perda de tempo para min e para vosoutros). Por favor, non me saquedes el tema da norma a cada post que colgue... Se daquén quer discutir sobre esto, perfecto, pero se mañá colgo un poema ou un post sobre a reprodución del arizo na Praia de Torbas, por dicir daqué, é un pouco absurdo que me faledes da norma en ese post... Podedes falarme de ella sen falta de que seña nun post, digo eu.

Buscando a Dios, al vento del Mundo.

«I tots,
tots plens de nit,
buscant la llum,
buscant la pau,
buscant a Déu,
al vent del Món»
                         (Raimon, Al Vent).


«I al hora nona berrou Xesús con voz potente: "Eloí, Eloí, lamá Sabajthaní?", qu quer dicir "Meu Dios, meu Dios! Por qué me abandonache?"»

                                       (S. Marcos 15, 34).

Únde tas?
Búscote na escuridá dos meus oios
i nun soi a atoparte.
Sei,
sei que tas ei.

Unde rediós tas?
I nun lo ves.
En cada cagamento
úa oración.
Quiciabes tu nun nos busques.
Quiciabes xa nos atopache
i caiche na cunta.
I é que, en verdá,
somos pouca cousa.

Ou non.
Non.
Cago en Dios
(en cada cagamento úa plegaria).
Non.

Creo.
creo que tas ei.

Os oios enormes,
os pequenos rostros
de pequenas maldades
de grandes inocencias,
de llágrimas de cocodrilo
i sonrisos de sinceridá
nun
poden
ser
pouca
cousa.

Pouca cousa tampouco poden ser os oios pequenos de maos grandes,
de recordos da guerra i os tempos da fame,
del trabaio nel monte i nel gado,
de sonrisos desdentados.

Nun poden ser pouca cousa
as maos cariñosas
de didos llargos
penetrantes
en fendeduras cavernosas.
Llabios de chuchos efímeros
como el aire
i llinguas resbalosas.

Non,
nun
poden
ser
pouca
cousa.

Pouca cousa nun poden ser
as maos que pasan el vaso,
de mao en mao,
de boca en boca,
de dentes que ríen as alegrías
i ensínanse feroces a aquellos,
os que si son pouca cousa,
muito tolete,
llei peligrosa.

Quero crer,
quero crer que tas ei.

Pero tu,
únde tas tu?

Porque teis que tar.
Probable,
improbable,
posible,
imposible,
obrigado.
Obrigado?
Obrigado por nada.
Obrigado por todo.

Únde cago na cona que te botóu
(en cada cagamento úa plegaria)
tas?

Dudo,
dudo que teas ei.

Búscote i nun soi quen a atoparte.
Xa me costa caro atoparme eu
entre tanta escuridá.
Nun te vexo.
Cago en Dios.
Cago
en
Dios.

Anque seña namáis por terte enfrente.

A mía pequena paia mental de un Venres Santo ás doce menos cuarto da noite.

«Non hai lugar tan escuro que poda cubrirte

tes cores de teu e aire para respirar.

Non hai palabras tan febles que non signifiquen 

nin bágoas en val, nin vigor que as evite»

                                               Carmen Rodríguez (Cousas).

Nun son poucas as veces que as pequenas cousas son cousas grandes. Nun son poucas as veces que as pequenas cousas sirven de "repaso" pra grandes lecciois que, anque ún crea que ten xa aprendidas, vai aprendéndolas i reaprendendolas a pouco i a pouco a lo llargo da vida.

Por caso, úa tarde de praia pode servir pra reprantiarse, por dicir un daqué, a propia rellación de ún mesmo col sou corpo. As rellacióis que temos col noso corpo as máis das veces é hostil. É hostil como lo é a rellación con outros aspectos de nosoutros mesmos. I é que tamos demasiado avezados á cofrontación, asina que de tanto que naturalizamos que el medio que nos arrodia (a rúa, el trabaio, a xente...) é hostil, acaba sendo natural que el noso propio corpo seña hostil, que as nosas propias limitaciois (ou el que nosoutros interpretamos como limitaciois) nos señan hostiles, i acabamos naturalizando a hostilidá hacia nosoutros mesmos.

Por caso pasa que condo salimos á rúa imos mirando con desconfianza a todos os que nos arrodian. Mesmo condo tratamos con xente a la que conocemos (úas veces máis i outras menos) acabamos tendo úa actitú de desconfianza, el «por qué me dixo eso?», «qué esperará/quererá de min?», «por únde vai salirme agora?», que case de manera natural acaba sendo úa desconfianza hacia nosoutros mesmos, anque nun séñamos quen a verbalizallo de este xeito.

I se úa tarde de praia pode servir pra reprantiarse a nosa propia rellación col noso propio corpo, tamén pode dar pe a dalgúa conversación sobre a forma de entender a nosa sexualidá i a nosa identidá de xénero. I é que as pequenas conversaciois que salen un pouco asina, sen saber por qué van salindo, ben de veces acaban sendo realmente enriquecedoras, se somos quen a llevarnos el que escuitamos i el que falamos na cabeza i dedicarlle daqué de tempo, despois, pra rumiallo na tranquilidá da nosa soledá.

Del mesmo xeito ún pode descubrir que el que pensaba que son llimitaciois obxetivas os demáis nun las ven como tal, i é que a xente que nos quer é, ás veces, máis xenerosa al hora de xulgarnos que nosoutros mesmos. I, sobre todo, ás veces al hora de xulgarnos puemos máis el acento nel que tamos fendo mal en cunta de puello nel que podíamos (i podemos) tar fendo ben.

Ás veces pasa que el camín que tomamos ta chen de xente fabulosa coa que caminar ese camín. Xente coa que, úas veces, compartes os días i as horas i, outras veces, ves namáis de ralo en ralo (i é que nun sempre podemos ver todo el que queremos á xente que nos enriquece, pero ei tán, enriquecéndonos).

As veces pasa que el meior espeio pra mirarse a ún mesmo ta na xente que un mesmo ten cerca. I é que tan mal nun podemos tar féndolo condo temos os compañeiros de viaxe que temos.

Compañeiros i compañeiras que tein colores de sou i aire pra respirar i pra fernos respirar. Compañeiras i compañeiros a los que nun cubre nin el máis escura escuridá, de palabras tan fortes que por pequenas que señan, significan. Pequenos renglois sobre os que escribir lletras pequenas.